Šta je disbioza creva i kako je tretirati?
Blog
Naučnici sve češće govore o „skrivenom organu“ koji ne možemo da vidimo, ali koji ima ogroman uticaj na naše zdravlje. Reč je o mikrobioti creva – zajednici više milijardi bakterija, gljivica i drugih mikroorganizama koji žive u našem digestivnom sistemu.
Iako sama pomisao na bakterije (90% ukupne populacije mikroorganizama u crevima dominantno čine sojevi bakterija) kod mnogih izaziva neprijatnost, većina ovih mikroorganizama nije naš neprijatelj, već saveznik. Kada je ta zajednica u ravnoteži, učestvuje u varenju hrane, proizvodnji vitamina, regulaciji imuniteta i radu nervnog sistema. Kada se ravnoteža poremeti, nastaje disbioza creva – stanje koje se sve češće povezuje sa širokim spektrom zdravstvenih tegoba, od probavnih problema do upalnih i metaboličkih poremećaja.
Šta je zapravo disbioza creva?
U zdravim crevima postoji delikatna ravnoteža između stotina različitih vrsta mikroorganizama gde nijedna nije sama po sebi dovoljna za dobro zdravlje, već je važan njihov odnos i zajedničke funkcije. Kada je ta ravnoteža narušena, javlja se disbioza – stanje u kojem dolazi do poremećaja odnosa između korisnih i štetnih bakterija. Disbioza retko ostaje ograničena na digestivni sistem – kako su creva povezana sa imunim sistemom, hormonima, metabolizmom i mozgom, tako se i poremećaj ravnoteže odražava i van creva.
Simptomi ovog stanja obično uključuju:
- hroničan umor, česte promene raspoloženja i manjak energije;
- podložnost alergijama i infekcijama;
- gasovi, nadutost, dijareja, zatvor, bolovi u stomaku;
- pojava akni, ekcema ili osipa.
Šta narušava mikrobiotu creva?
Način života poslednjih decenija se drastično promenio i to se direktno odražava na sastav crevnih bakterija i gljivica. Jedan od najvećih izazova moderne medicine jeste činjenica da ne postoji jedinstvena definicija „zdrave crevne mikorbiote“. Svaka osoba ima specifičan i njoj prilagođen sastav crevnih bakterija i gljivica, pa nije moguće napraviti jednu univerzalnu listu „dobrih“ i „loših“ mikroorganizama. Istovremeno, postoje aktivnosti i ponašanja koja značano utiču na kvalitet crevne mikrobiote kod svake osobe.
Ishrana siromašna vlaknima – ultra-prepađena hrana, bogata šećerima i zasićenim mastima, smanjuje raznovrsnost korisnih bakterija dok raste broj mikroorganizama koji podstiču zapaljenske procese. Kada u ishrani nedostaju vlakna iz voća, povrća, mahunarki i integralnih žitarica, korisne bakterije ostaju bez svoje osnovne hrane i njihov broj se smanjuje.
Antibiotici i pojedini lekovi – antibiotici spadaju među najveća medicinska otkrića, ali njihova prekomerna ili nepotrebna upotreba može ozbiljno narušiti mikrobiotu creva jer ne razlikuju korisne od štetnih bakterija. Pojedini lekovi protiv gorušice, antiinflamatorni lekovi i hormonska terapija takođe mogu uticati na sastav crevne flore.
Hronični stres – menja lučenje hormona, usporava ili ubrzava rad creva i na taj način menja sastav crevne mikrobiote. Zato mnogi ljudi tokom stresnih perioda osećaju nadimanje, bolove u stomaku ili promene u varenju.
Neredovan i nedovoljan san remeti prirodni ritam crevnih bakterija, dok duvanski dim i zagađivači iz okoline dodatno menjaju sastav mikrobiote creva. Svaki od ovih faktora pojedinačno povećava rizik od disbioze, a u kombinaciji se taj rizik dodatno uvećava.
Zašto disbioza creva utiče na ceo organizam?
Creva komuniciraju sa gotovo svim organima, mozgom, imunim sistemom, kožom, plućima i organima uključenim u metabolizam. Zbog toga se često nazivaju „drugi mozak“ i to nije samo metafora – crevne bakterije proizvode supstance koje utiču na nervni sistem, uključujući prekursore serotonina, neurotransmitera koji učestvuje u regulaciji raspoloženja. Veza između poremećaja crevne mikrobiote i stanja poput anksioznosti i depresije predmet je aktivnih istraživanja poslednjih godina.
Kako se više od dve trećine ćelija imunog sistema nalazi u crevima, gde korisne bakterije pomažu organizmu da razlikuje opasne od bezopasnih mikroorganizama, poremećaj crevne mikrobiote povezuje se i sa metaboličkim promenama. Insulinska rezistencija, stanja kože i disajnih puteva – danas poznate kao osa creva-koža i creva-pluća dovode se u vezu upravo sa disbiozom creva.
Kako možemo pomoći mikrobioti creva?
Dobra vest je da crevna mikrobiota nije nepromenljiv – reaguje na naše svakodnevne navike i može se postepeno oporaviti. Najvažnije preporuke uključuju:
- povećan unos voća, povrća, integralnih žitarica i mahunarki;
- redovno konzumiranje fermentisane hrane poput jogurta, kefira ili kiselog kupusa;
- svakodnevnu fizičku aktivnost;
- dovoljno kvalitetnog sna;
- smanjenje hroničnog stresa kroz šetnju, meditaciju ili druge tehnike opuštanja;
- racionalnu upotrebu antibiotika, isključivo kada su zaista neophodni;
- prestanak pušenja i smanjenje izloženosti zagađivačima.
Da li (i kako) probiotici rešavaju problem?
Probiotici mogu biti korisni u određenim situacijama, ali njihov efekat zavisi od soja bakterija, doze i trajanja primene i najčešće daju najbolje rezultate kao deo šire promene navika, ne kao izolovano rešenje. Sve više pažnje privlače i prebiotici, postbiotici, sinbiotici, kao i transplantacija crevne mikrobiote, koja pokazuje obećavajuće rezultate u ranim kliničkim ispitivanjima kod određenih bolesti. Prebiotici poput inulina, služe kao hrana za dobre bakterije, čime se omogućava njihovo preživljavanje, brže razmnožavanje, a samim tim i brži oporavak mikrobiote creva koji je u disbalansu. Fermentacijom inulina nastaju kratkolančane masne kiseline, među kojima je i butirat – jedinjenje sa nekoliko dobro dokumentovanih uloga:
- podržava zdravlje crevnih zidova, jer omogućava regeneraciju ćelija koje oblažu debelo crevo i pospešuje pokretljivost crevnih mišića;
- učestvuje u regulaciji upalnih procesa, delujući kao imunomodulator koji pomaže da imuni odgovor ne bude prekomeran;
- povezuje se sa prevencijom crevnih bolesti poput sindroma iritabilnog creva (IBS), ulceroznog kolitisa i Kronove bolesti, zahvaljujući svom antiinflamatornom dejstvu;
- prema pojedinim studijama, pokazuje pozitivan efekat na insulinsku rezistenciju, jačanjem funkcije epitelne barijere creva i poboljšanjem metabolizma glukoze.
Kliničke studije su potvrdile da suplementacija inulinom doprinosi korisnim promenama u sastavu i funkciji crevne mikrobiote i uspostavljanje mikrobiomne ravnoteže.
SUPERB 3 je dodatak ishrani naše kompanije koji objedinjuje inulin, butirat i dobre bakterije (Lactobacilus i Bifidobacterium) i predstavlja celovito rešenje koje hrani, brani i jača creva.
Budućnost medicine bi mogla počinjati u crevima
Sve je više dokaza da zdravlje ne zavisi samo od naših gena, već i od milijardi mikroorganizama koji žive u nama. Način ishrane, nivo stresa, kvalitet sna, fizička aktivnost i upotreba lekova svakodnevno oblikuju našu crevnu floru. Briga o crevima zato nije prolazni trend, već važan deo moderne preventivne medicine. Male promene kao što su više vlakana, manje prerađene hrane, redovno kretanje, dovoljno sna uz odgovornu upotrebu antibiotika mogu imati dugoročne koristi za zdravlje celog organizma.
Možda upravo zato stara izreka da „zdravlje počinje u stomaku“ danas dobija snažnu naučnu potvrdu. Pred nama je novo poglavlje medicine u kojem bakterije više nisu samo pasivni stanovnici naših creva, već potencijalni saveznici u borbi protiv nekih od najtežih bolesti današnjice.
